Sino Nga Ba Ako?

   Ang mabuksan ang ating mga mata sa mga kaganapang nakapaligid sa atin ay isang magandang pagkakataon upang matuklasan natin ang mga lihim na nakatago sa likod nito. Dahil nakakubli, may nakabantang panganib na anumang sandali'y puputok. Sapagkat hindi lahat ng ating namamalas, nabibigyan ng pansin, at kinahuhumalingan ay pawang mga katotohanan. Mga panlabas na anyo na umaagaw ng iyong atensiyon upang mahumaling at makalimutan ang tunay na layunin sa pagkakalalang sa iyo.

   Nakakaaliw, nakakatukso, at kawiliwili, ngunit walang ipinagbabago ito sa iyong kalagayan. Ganoon pa rin tulad ng dati, patuloy ang paggulong at hindi makapitan ng lumot. Ang buhay na walang pagsusuri ay buhay na walang kabuluhan at mistulang patay. Buhay alamang na palukso-lukso at walang patutunguhan. 

   Kumatok at ikaw ay pagbubuksan. Humiling at ikaw ay bibigyan. Huwag lamang sumulyap o tumingin, bagkus pakatitigan at ikaw ay pagkakalooban. Dahil ito ikaw, ang iyong buong buhay at buong kamalayan ay nakasalalay dito. Ito ang magpapasiya kung sa maaliwalas o masalimoot ang iyong kinapupuntahan.

Dumilat at imulat na mabuti ang iyong mga mata . . .

   Sinadya kong baguhin ang letrang G bilang sagisag ng “Gabay” at letrang t sa huli, bilang “totoo.” Bumulong ang aking munting tinig, sa Inggles ang G ay: G = GOD,  t = truth  

Totoo nga naman.

 Paghahayag ito na ang Dakilang Lumikha, ang Siya lamang katotohanan. At ito ang magpapalaya sa iyo.

   Sa pagtunghay sa ating buhay, huwag natin itong tignan, bagkus masusi natin itong titigan, suriin, at langkapan ng wagas na katotohanan na nanggagaling sa kaibuturan ng ating puso, diwa at kaluluwa. Sapagkat kung hindi magkasanib ang tatlong ito, pawang kalituhan at pabago-bagong kapasiyahan ang lulukob o mangingibabaw sa iyo. Wala kang matatapos anuman na nagpapahiwatig ng iyong tunay at wagas na katauhan. Dito nakapaloob ang tunay at dakila mong layunin sa iyong buhay.

   Bakit? Dahil sakbibi ka pa rin ng kalungkutan at kapighatian hanggang sa ngayon. Kung maaari lamang, lumapit ka sa salamin at pagmasdan mo ang iyong sarili. 

Itanong ito: Sino ka?

   Tumingin ka ng tuwiran sa kalaliman ng iyong mga mata, arukin ang kalooban nito. Sino ang kaharap kong ito? Ano ang aking ginawa sa kanya? Anuman ang biglang sumapuso mo, ito ang iyong nagawa sa hiram na katawang sinasakyan mo ngayon kalakip ng iyong diwa at kaluluwa. 

   Masaya o masaklap, nakakagalak o nakapanlulumo, kaligayahan o kapighatian; lahat ng ito’y ikaw ang may likha. Hindi ito naganap ng wala kang pahintulot. Anuman ang iyong natapos, antas ng buhay, at kinalalagyan sa ngayon ay sarili mong kapasiyahan lamang. Sinuman, anuman, gaanuman, at kailanman ay walang makapangyayari kung hindi mo kagustuhan.

Paglimiin ang mga kaganapang ito sa iyo:

SINO BA AKO?

Laging may hinahanap ngunit hindi matagpuan.

Nangungulila wala namang masumpungan.

Tinatamad gayong masipag.

Panandaliang aliw ang inaatupag.

Masaya ngunit hindi naman nagagalak.

Nababalisa nang walang katiting na balak.

Hindi malaman ang patutunguhan.

Paikot-ikot at pabalik-balik ang natutuhan.

Umaasa na tila may hinahanap.

Balang araw daw ang lahat ay magaganap.

Laging sa malayo nakatanaw.

Bagabag ang kaulayaw sa gabi’t araw.

May inaarok wala namang maapuhap.

Pinababayaan ang sarili't hindi malingap.

Palinga-linga at hindi mapakali.

Kawalan ng pag-asa ang nasa isip lagi.

 Ito nga ba at wala ng iba pa kung sino ako.

Walang katiyakan sa buhay at laging nalilito.

SANG-AYON SA IYO

   Laging nasasambit, kailan kaya magbabago ang aking kalagayan?  Talaga bang ganito na lamang ang lahat? “Hindi ko matatanggap ang ganitong kalagayan, hindi ako ito!“ ---Sang-ayon sa iyo.

   Tumpak! Talagang hindi karapatdapat ang nangyayari sa iyo, mabuti man at masama.  Anumang dumaratal sa iyong buhay ay hindi mo kagagawan. Ang maraming bagay na nagaganap sa iyo ay walang kinalaman sa tagumpay o nakamtan mong mga bagay.

  Hindi karapatdapat sa iyo na ipanganak ka sa iyong pamilya---kahit na ito’y kagilagilalas, makaDiyos o makamundo, mayaman o mahirap man ito. Wala kang kinalaman dito. Hindi ikaw ang pumili ng iyong mga magulang pati ang bonus na mga kamag-anak. Sang-ayon sa iyo.

  Hindi karapatdapat sa iyo na lumaki sa paligid ng mga kapitbahay mo---mariwasa o maralita, tahimik o mabulahaw, mabait o salbahe, mapitagan o mapusok, mapagkumbaba o mapagmataas silang lahat. Namulat na lamang ang iyong mga mata sa ganitong mga kapaligiran. Sang-ayon sa iyo.

   Hindi karapatdapat sa iyo na tumanggap ng mga pagkakataon sa iyo’y ibinigay. Dumadating itong kusa at kailangang sunggaban kaagad upang makaahon sa hirap. Sang-ayon sa iyo

   Hindi karapatdapat na ang mga pagpuna at paninisi ay ipukol at lasapin mo. Sang-ayon sa iyo.

   Hindi karapatdapat na manatili kang walang katiyakan sa buhay at laging nag-iisa. Sang-ayon sa iyo.

    At . . .

   Hindi karapatdapat ang mga ito; ay patuloy na nangyayari sa iyo. Sang-ayon sa iyo.

Teka muna, totoo bang lahat nang iyong binabanggit?

   Subalit ang daigdig natin ay laging pakikibaka, pakikihamok, at walang hintong paglalaban. Wika nga, “Matira ang matibay!” Lahat ay puwede. Kailangan lamang palagi kang gising at handa sa anumang magaganap, sapagkat kapag ikaw ay nalingat, mistula kang tuyot na patpat na aanurin ng rumaragasang tubig upang ihampas sa mga batong dinaraanan. Gusto mo ba ito?

   Kung gayon, bakit nangyayari sa iyo na may bumabagabag at patuloy kang hindi mapakali? Sang-ayon sa iyo, "Masaya nga ngunit hindi naman maligaya."

    At katwiran mo malaki ang kaibahan sa pagitan ng happy at joy. Totoo ito.

    Ang saya ay panandalian, tulad ng sumali ka sa pagdiriwang. Matapos ang kasayahan, babalik ulit ang dating normal na kalagayan. Samantalang ang kaligayahan ay patuloy. Habang paulit-ulit ang kasiyahan mo ay batbat ka ng kaligayahan. Namamayani ang kaligayahan kapag patuloy kang masaya. Kailangan lamang ay malaman at maunawaan mo ang mga ito.

   Ano ang karapatdapat mong malaman? Anong mga pagbabago ang nangangailangan ng masusing atensiyon at desisyon upang makagawa ka ng mga kaparaanang magsasaliksik sa mga bumabagabag sa iyo?

 

  Madali lamang ito, tungkol ito sa panalangin. Kung may pananalig ka, dalangin lamang ang kailangan.

  "Ow, talaga? Luma na iyan, nais ko ‘yong bago naman."

  Teka muna ulit, sino ka bang kumakausap sa akin?

   Ahh, ang aking munting tinig. Susupilin muna kita sa sandaling ito, pabayaan mong magpatuloy ako.

   Ang dalangin ay lagi nating kaulayaw sa tuwina. Malimit nating ginagawa ito sa tuwing binibigkas natin ang; sana, nawa, harinawa, marahil, salamat, at mabuhay! Marami pa, kaya lamang humahaba ang ating paksa. (Tatalakayin natin ito sa susunod.)

Magpatuloy tayo . . .

    At doon sa taimtim at talaga namang sumisigid ang panalangin, lalo na’t may hawak na tiket ng lotto, kumpleto at may drama pa ito (nakaluhod at binabasa ng luha ang panyong hawak). Ngunit kadalasan, sang-ayon sa iyo, walang epekto ito. Walang ipinagbabago sa iyong kalagayan. Nananatiling pa rin na si Tibo o Isko ang pangalan mo. Gayong ang idinadalangin mo'y kapag ikaw ay nanalo, Steve o Frank ang itatawag sa iyo. 

   Sana, sang-ayon sa iyo.

   Kaya lamang, ang katotohanan;  lahat ng iyong mga dalangin ay sinasagot ng Dakilang Lumikha. Alam mo ba ito? Wika ng isa kong kaibigang banyaga;

"God whispers to us in our joys, speaks to us in our difficulties, and shouts to us in our pain."

    Lahat ng nagaganap sa iyo ay may mga kadahilanan, at ang mga ito'y magpapatuloy. Gumising at masugid na harapin ang mga ito.
   Dangan nga lamang ang iyong atensiyon ay nasa ibang dako. Bagkus na magsalamin ka; idilat ang iyong mga mata, at pakalimiin, kung sino ka nga ba?. Hindi parati doon sa labas ng iyong sarili ikaw ay laging nakatingin, naghihintay, at nangangarap.

Alam mo bang ang mga bangungot, hilahil, bagabag, at pagkabalisa ay mga katok sa iyo ng Diyos upang siya ay pagbuksan mo? Dahil sa Kanyang pagmamahal sa iyo; ay patuloy ang pagkakaloob Niya ng mga paghamon, upang ikaw ay maging matibay at matatag. At ang mga ito'y sadyang inilaan para sa iyo, sapagkat may kakayahan kang lunasan at pagtagumpayan ang mga ito. Sapagkat may higit na malaking pabuya na darating sa iyo. 

Papaano masusukat ang iyong kakayahan, kung sa maliliit na bagay pa lamang ay umiiwas, tumututol, at tumatakas ka. Papaano na kung ito'y malaki at mabigat na? Pagsusuri lamang ang kailangan at bakit ito ay may katotohanan?

Idilat ang iyong mga mata, at harapin ang iyong katotohanan. 

Pagmumulat, ito ang karapatdapat. Sang-ayon sa Katotohanan.

Gumising!

Pag-aralan!

Pagsikapan!

Ipaglaban!

Pairalin!

Magdiwang!

 

 Simulan at ang lahat ay madali lamang.

Ang inyong kababayang Tilaok, 

Lungsod ng Balanga, Bataan

Sino Ako?

   Ito na ang tamang panahon upang simulan mong maglakbay sa pagtuklas ng iyong katauhan. Simulang alamin kung papaano mo higit na mauunawaan ang mga nakatagong likas na kapangyarihan at kawatasan ng iyong pagkatao. Pakawalan, linangin at pagyamanin ang iyong pagkamalikhain at tuparin ang tadhanang nakalaan sa iyo.

   Ito ang iyong katotohanan, ang iyong dakilang layunin na magkaroon ng kaganapan kung sino kang talaga. Hindi mo kailanman maisasakatuparan ang tungkuling supilin ang iyong sarili hangga't wala kang kabatiran tungkol dito.

   Una sa lahat ay ang matanggap mo ang iyong sarili na ikaw ito. Walang sinumang nakapangyayari maliban sa iyo. Lahat ng mga nauukol at nakapaloob sa iyong katauhan, maging kalakasan o kahinaan man ito. Mga pinaniniwalaan, kinagigiliwan o kinahuhumalingan, mga simbuyo ng dadamin, mga bagabag, kinakatakutan o kinaiinisan, minamahal o dinadamayan, atbp. At kung natanggap mo ang lahat ng kumakatawan at nangyayari sa iyo sa tamang kaparaanan, nagawa mo nang supilin ang iyong pagkatao.

   Subalit habang patuloy kang walang nalalaman, mistula kang anino lamang ng iyong likas at tunay na katauhan. At lahat ng bagay na pumapasok sa iyong kaisipan mula sa iyong pangmalas at paniniwala ay siyang lumulukob at nangingibabaw kung sino ka.

   Ating nililikha at hinuhubog ang ating mga pag-uugali, katauhan, at mga kalagayan sa buhay ng kung ano ang ating iniisip.

   Sino ako?

   Ano ang aking layunin?

   Anong mangyayari kapag ako'y yumao?

   Sino o Ano ang Diyos? 

   Mga katanungang nangangailangan ng tamang kasagutan. Saan ako nanggaling? Sa ganang akin, ito ang laging umuukilkil sa aking isipan at tunay na pangunahin at malaking katanungan.

   Ang unang katanungan bago ang mga ito na kailangan munang masagot sa gagawing paglalakbay upang tuklasin ang iyong sarili at masimulan ang paglikha kung sino ka ay ito:

Saan ko nais magtungo?   

at  

Papaano ako makakarating doon? 

   Kung hindi mo alam kung saan ka patungo, wala kang malalaman kung dumating ka man doon. Datapwa't kung batid mo kung saan ka patungo, mapapadali mo ang paglalakbay ng walang gaanong mga sagabal at alalahanin.

   Bakit, kailangan pa ba ito?

    Mahalaga ito sa lahat bago pumalaot at makibaka sa takbo ng buhay kung nais mong magtagumpay at maging maligaya; sa mga kadahilanang ito:

   -Hindi natin alam kung ano ang talagang nais natin, at

   -Hindi natin alam kung papaano ito malilikha.

   Ang binhing buto kapag itinanim sa masaganang lupa ay magigising at magkakaubod. Itutulak lahat ng nasa ibabaw nito at sisibol, magkakadahon, yayabong, mamumulaklak, at magbubunga. At mula dito'y panibagong henerasyon ang muling magaganap. Isang bagong buhay ang nilikha at tinupad sa kanyang pagtubo. Ito ang kanyang likas na layunin.

   Tayo man ay dumaraan din sa prosesong ito. Mayroon tayong dakilang layunin na nakatakda upang ating gampanan. Kailangang malaman natin ito at paalpasin mula sa matagal na pagkakakulong sa ating sarili.

Nagtatago ang mga ito sa ating mga:

       Kalooban                           Pagsasagawa

       Damdamin o Emosyon   -Isiwalat ang tunay na nadarama at malaya itong ihayag

       Mga Relasyon                -Tuparing makatotohanan at may katapatan ang pakikipag-usap

       Pagmamahal                   -Ipagkaloob ang pagmamalasakit at walang pasubaling pagmamahal

       Katawan                        -Mahalin, igalang, ingatan, at pangalagaan

       Pananalapi                      -Maniwala na kayang lumikha ng kasaganaan

       Trabaho o Gawain          -Timbangin na ang tagumpay ay kalakip ang personal na buhay

       Pananalig                        -Patnubayan ang sarili ng kaluwalhatian ng Dakilang Lumikha sa tuwina

   Ilan lamang ito sa nararapat na pagtuunan ng atensiyon. Anuman ang iyong nadarama; nakakatiyak kang magandang panimula ito kung saang mo ibabaling higit ang iyong pang-unawa, at magpapasigla sa iyong makatotohanang pagharap sa buhay.

   Wala ng makahihigit pang maging libangan at sadya namang may kabuluhan at makahulugan kundi ang tuklusin at pagyamanin ang sarili. Maliban dito ang lahat ay pawang komentaryo na lamang. 

Ang inyong kabayang Tilaok,

Jesse Guevara

Lungsod ng Balanga, Bataan

Paligsahan

   Ang buhay ay maihahambing sa isang karera o paligsahan sa pagtakbo na kung saan mayroong itinakdang umpisa at katapusan. Mayroong natatalo at nananalo. Ang ating natutuhan sa paligsahan, at kung papaano ito mapapakinabangan ang nagpapahiwatig kung ang ating pagkakasali ay may kapupuntahan. Kung may natutuhan tayo sa bawat pagwawagi, at bawat pagkatalo, nagiging mahusay ang ating mga sarili sa nagaganap na proseso. Sa kalaunan, nagampanan natin nang mahinusay ang ating kakayahan at naipamalas ang ating kahusayan.

   Apat na hakbang ang kailangan upang magwagi: Pag-ibayuhin ang pagpa-plano. Paigtingin ang pagtitiwala sa sarili. Patuloy na positibong kamalayan sa lahat ng kaganapan. Pagtiyagaang kumilos nang walang humpay.

  Ang paghahanda sa araw na ito ang siyang magtatakda bukas ng ating tagumpay. Magsimulang kumilos na ngayon.

Panatang Makabayan

  Ito ang orihinal na bersiyon ng ating Panatang Makabayan na buong kagitingang binibigkas matapos kantahin ang ating Pambansang Awit. Bahagi ito ng paglilinang ng ating mga paaralan sa mga mag-aaral upang ikintal sa puso, diwa at kaluluwa, ang marubdob na pagmamahal sa ating Inang-Bayan at sambayanang Pilipino. 

   Kadalasan sa mga pagtitipon; sa panahon ng pagdiriwang sa ating kasarinlan tuwing ika-12 ng Hunyo, bahagi ng programa ang pag-awit nito, at sa mga paligsahan at pagsasaya, ay kung sino ang makakabuong awitin ang ating Lupang Hinirang. Matapos ito, ang susunod naman ay ang pagbigkas ng Panatang Makabayan. At kadalasan din, marami ang nakakalimot at hindi mabuo ang kanta at panata. Ang kanilang katwiran, para lamang ito sa mga bata. Sa ating henerasyon ngayon, lalo na doon sa mga nagsilaki at nagkaisip sa ibang bansa, tuluyan na itong nalimutan. Doon naman sa mga may kagulangan at mga magulang na, pawang pagkibit ng mga balikat at ismid ang ipupukol sa iyo. May iba naman, tinging Medusa ang magpapatigil at paparalisa sa iyo. Tila mga napapaso at kalabisan na sa kanila ang pag-ukulan pa ito ng pansin.

   Subalit ayon sa kanila, sila'y mga Pilipino. Kaya lamang, walang nalalaman o, pitak sa kanilang puso ang anumang kataga sa awitin at panata tungkol sa pagiging tunay na Pilipino. 

   Pilipino nga kaya sila? Katanungang pinipilit kong arukin. 

   Ang Lupang Hinirang at Panatang Makabayan ay mahalagang sangkap sa ating katauhan. Nanlulumo ako at hindi mapagtanto, kung bakit iilan at bihira ang nakakaalam ng mga ito. Gayong ito ang nagpapaala-ala, bumibigkis, at nagpapakilala sa atin kahit kaninuman, kailanman, at saan mang panig ng mundo. Pinatitibay nito ang ating pagiging makabayan at pagmamalasakit sa ating katutubong kultura at mga sining. Ito ang ating sandigan at personalidad na kumakatawan sa atin kung sino tayo, anong lahi at uri, at ang ating pinanggalingan. Hindi tayo mga putok sa buho na bigla na lamang lumitaw at walang nalalaman sa ating pinagmulan. 

   Nagiging katawa-tawa at nalalagay sa alanganin ang ilang Pilipino kapag nahihilingang awitin ang Lupang Hinirang at ipahayag ang Panatang makabayan, at hindi mapaunlakan ang mga banyagang humihiling. Gayong sila ang pasimuno at nangangasiwa sa mga pagdiriwang ng kani-kanilang mga pook sa ibang bansa. Higit pang nakakabalisa; maraming guro sa ngayon ang hindi rin maawit ng buo ang Lupang Hinirang at mabigkas ng tuwiran ang Panatang Makabayan, kapag tinatanong ng mga kabataang nagnanais na matutuhan ang mga ito. Sa maraming bansa na aking napuntahan at sinalihang mga pagdiriwang, laging bahagi ito sa mga kulturang pagtitipon. At bilang mga tunay na Pilipino, nakalaan tayong ibahagi ang ating awit at panata. Ito ang pambungad sa alinmang okasyon na nagpapakilala sa ating bansa, lalo na sa pandaigdigang paligsahan, mga palaro at mga kompetisyon.

   Magagawa mo bang awitin at bigkasin ang dalawang makabayang pagdakila na ito sa ating Inang Bayan? 

   Ito ang malaking pagkakaiba sa tunay na Pilipino at doon sa mga huwad at nagkakunwaring Pilipino. Ang pakilala nila mga Pilipino daw sila, subalit hindi maawit ang ating Pambansang Awit at mabigkas ang ating Panatang Makabayan.

   Ang makalimot sa ating nakaraan at pagkakakilanlan; ay masahol pa sa isang banyaga na naghahanap ng sariling lungga.

 

Jesse Guevara

Lungsod ng Balanga, Bataan

 

Maging Maingat

Ang kabatiran na hindi inilagay sa matuwid ay walang kabuluhan at nagwawasak ng karangalan. Marami ang nahuhumaling sa mga papuri, palakpakan, at katanyagan. Higit pa roon sa mga laki sa duyan, na malimit iniindayog sa mga mapanuksong palabok ng sulsol, pagsusog, at pang-uuto. Ang mga ito'y humahalina, nakakalasing, at nagpapalabo ng kaisipan.

   Sila na mga nakapaligid sa iyo na may pakitang-giliw at laging nakikiayon, ibayo ang pakikisama, palasunod, at sumusumpang kapanalig sa lahat ng sandali ay pakaiwasan. Walang normal na tao ang makakagawa nito ng walang hinihintay na kapalit. Laluna't taga-alingawngaw sila ng iyong mga kapasiyahan maging ito'y tama at mali man.

Pakaingatan at sila'y lihim na mga kaaway. 

At kung may alinlangan ako sa pagiging malapit at kapansin-pansin na pagsuyo ng isang tao sa akin, mayroon akong isang katanungan na madalas kong sandigan, “Ano ang tunay na intensiyon ng taong ito?” Nagsimula ito noon pang bata ako, nang pinag-aaralan namin ang aklat ng ating bayaning si Francisco Baltazar, ang ‘Florante at Laura.’ Sa isang saknong, ay binanggit ito, “Kung ang isalubong sa iyóng pagdating, ay masayáng mukha at may pakitang giliw, lalong pakaingatan at kaaway na lihim siyang isaisip na kakabakahin.” Matalim at nagpapalinaw ang pangungusap na ito, sapagkat kung lilimiing mabuti, ang mga taong may mabuting pakay at walang lihim na hangarin, ay karaniwan at normal lamang ang paglapit sa iyo. Walang mga palabok at paligoy-ligoy, at hindi na kailangan pang magsinungaling. Subalit doon sa mga mapagsamantala at may mga maitim na balakin, mistula itong naghahanda ng patibong para ikaw ay mahuli ng kanilang inihahandog na mga pain.

  

   Butingtingin at busisiin ang kanilang mga gawi at kinahuhumalingan; at marami kang matutuklasan. Hindi kailangang malaman ang lahat, subalit makabubuting maunawaan ang mga mahahalagang bagay tungkol sa kanila.

   Ang karampot na kaalaman na isinagawa ay katiyakang lubos, kaysa sa manatiling mangmang at mistulang tao-tauhan na laging binibihisan at idinuduyan sa mga parangal. Manatiling gising at mapagmasid sa mga panlabas na anyo at sa mga balatkayo. Ito ang mga kalawang na sumisira sa bakal. Gaano ka man katibay o katatag, kung wala kang mata sa mga nakagigiliw na mga pasaring at mga papuri, maagnas kang unti-unti hanggang sa malusaw nang hindi mo namamalayan.

   Ang kaalaman ay ang malaman mo ang isang katotohanan. Ang kawatasan ay ang kaalamang ano ang nararapat gawin sa katotohanang ito. Mabuting gawa ang magtiwala, bakit hindi, datapwa't ang makatulog at kawilihan ito ay isang kahangalan na laging humahantong sa malagim na kasawian.

Manatiling tunay na Pilipino, sa isip, sa salita, at sa gawa.

Jesse Guevara

Lungsod ng Balanga, Bataan

Ikaw Lamang at Wala ng Iba pa

Ikaw ang lumilikha ng sarili mong daigdig.

   Ang pinakamahalagang pagkatuklas sa kasaysayan ng sangkatauhan ay nang mabatid ang kapangyarihan ng ating kaisipan na likhain ang anumang bagay na hangad mo sa iyong buhay. Lahat ng iyong nakikita, mga nalalakihang gusali, naggagandahang mga parke o pook pasyalan, mga nagtataasang monumento, mga kamangha-manghang kagamitan, mga makabagong sasakyan, mga panlunas sa karamdaman; ang lahat ng ito’y nagsisimula lamang sa isip at isang ideya sa utak ng isang tao, bago ito maging isang kaganapan. Lahat sa iyong buhay ay nagsimula sa isang isip, isang hangarin, isang pag-asa, o pangarap sa iyong kaisipan o sa kaisipan ng iba. Ang iyong mga iniisip ay lumilikha, hinuhubog at binibigyang anyo ang iyong sariling daigdig at lahat ng mga nagaganap sa iyo.

   Ang kabubuan at pangunahing pahayag ng lahat ng relihiyon, mga pilosopiya, mga metapisika, mga sikolohiya, at mga tagumpay sa iba’t ibang larangan ay ito: Nagiging ikaw anumang iniisip mo sa lahat ng sandali. Ang panlabas mong daigdig sa kabubuan ay bunga lamang ng iyong mga pansariling pananaw, at kawangis ng isang salamin na inilalarawan lamang itong pabalik ang anumang iyong iniisip. Anuman ang patuloy mong iniisip ay patuloy ding lumilitaw sa iyong kaganapan o reyalidad. Ang iniisip mo ay naggiging ikaw. Wala itong pasubali, ikaw lamang at wala ng iba pa ang lumilikha nito.

   Libu-libong matatagumpay na tao ang tinanong kung ano ang kanilang iniisip sa lahat ng sandali, ang madalas nilang katugunan ay iniisip nila sa lahat ng sandali ang tungkol sa kung ano ang kanilang nais, at kung papaano nila ito makukuha.

   Ang mga hindi nagtatagumpay at malulungkuting mga tao ay nag-iisip at nagsasalita kung ano ang hindi nila nais sa lahat ng sandali. Palagi nilang pinag-uusapan ang mga problema at mga bagabag, at kung sino ang dapat panagutin o sisihin sa mga ito. Madalas pawang karaingan at paninimdim ang kumakatawan sa kanila. At nais nilang may makapiling sa tuwina at nahahalina silang palagi na may makasama.

   Matutunghayan ito sa naganap sa ‘Willing Willie’ ni Willie Revillame sa TV5, ang "makamundong pagsayaw" ni Jan-Jan. Bagaman hindi ko ito nasaksihan, maging ako ay nabahiran ng puwing nito. Isa daw klase ito ng wave dance na popular sa mga bata, at isang karumaldumal na krimen ng child abuse. Ang tanong: Bakit naging isang pambansang problema na laging nasa media; mga pahayagan, telebisyon, at radyo, at kasangkot ang mga departamento ng pamahalaan at maging ang palasyo ng Malacanang?   

   Gayong dati na itong itinatanghal at higit pang may malalaswa kaysa dito na hindi binatikos ng ganitong kasidhi, subalit sa pagbabanggaan ng dalawang network lahat ay umuusisa, nakikisawsaw, at humihingi ng mga pampapogi points. Bigla, naging isang malaking pambansang pinsala ito na kailangang sugpuin, panagutin ang maysala, at ihintong tuluyan ang palabas. 

   Ano ang nakapaloob dito? Paghihiganti dahil sa pulitika, pangwawasak dahil nawalan ng malaking pinagkakakitaan ang isang network, panibugho, pagkainggit o isang talangkang paghahamok? Isa lamang itong uri ng pagtatanghal na kung ano ang iyong pinanonood at masugid na sinusubaybayan, ay naroon ang buong panahon mo. At, malinaw dito, ito rin ang laging laman ng iyong isipan, na lumalabas at nagiging kataga sa iyong mga pangungusap, at nagsisilbing sukatan ng iyong pagkatao, at sa kalauna'y magiging kapalaran mo.
   Pagmasdan ang mga kalagayan ng mga nahuhumaling at sumasali dito at malilirip mo kung nararapat pang pag-ukulan ito ng makabuluhang atensiyon. Maaari namang magtanghal ng mga palabas na naka-aaliw, gumigising at nagpapalawak ng karunungan, may pagpapahalaga sa pagkatao at makapagpapaunlad sa buhay. Subalit, kalimitan ang tugon ay hindi pagkakakitaan ito. Walang gaanong may nais o hilig sa ganitong mga panoorin.
   Nasa pagpili lamang ng panonoorin; at ito'y nakasalalay sa uri at antas ng pagkatao ng manonood. Sapagkat may nagwika, "Sabihin mo sa akin kung ano ang iyong kinagigiliwan o kinahuhumalingang panoorin, sasabihin ko sa iyo, kung sino ka."

   Napakaraming bata ang nagkalat sa lansangan, halos sa lahat ng bayan at mga lungsod ng ating kapuluan ay makikita mo sila. Dito na sila nagsilaki at natutulog at walang kumakandili. Sa murang mga edad, ay ipinagbibili ang mga sarili sa kaunting halaga. Bakit hindi mabigyan o pagtuunan ng pansin ang mga ito ng media: pahayagan, telebisyon, at radyo, at ng ating pamahalaan? Bakit daig pa ang tsunami sa panggagalaiti kay Willie Revillame? Nagtatanong at naggigising lamang po tayo dito.

   Sandaling kalimutan ito, at magpatuloy tayo---

   Kapag ang atensiyon ay nasa putik, mapuputikan ka. Walang humawak sa kawali nang hindi naulingan. Kung ang daigdig na kinahuhumalingan mo'y kaunlaran para sa sarili, kaunlaran ang mangyayari sa iyo. Kung mabuti ang ipinasok, ay mabuti din ang lalabas mula dito. Basurang pumasok, basura ding lalabas. Kabutihan ang tinanggap, kabutihan din ang igaganti. Ito ang tunay na kalakaran ng buhay. Hindi maaaring salungatin ang katotohanan. Kung ano ang itinanima, katulad din nito ang aanihin.

Kung talagang nais mong may magbago sa iyong kapalaran, pagsusumikapan mong baguhin ang mga bagay na umaagaw sa iyong atensiyon upang magtagumpay. Kailangang maglibang at pasayahin ang sarili, subalit ginagawa lamang ito kung natapos na ang mga responsibilidad sa maghapon, at may nakahandang pagkain sa hapag matapos ang libangan.

   Ang mga matatagumpay na tao ay pinananatili ang kanilang kaisipan at panahon sa mga panooring may kabuluhan at talakayang umuugnay sa kanilang mga lunggati at dakilang layunin. Iniisip, nagsasalita, at naglalaan sa tuwina ng panahon kung ano ang kanilang nais at papaano ito makukuha sa lahat ng sandali.

   Ang mabuhay ng walang malinaw na lunggati, ay katulad ng pagmamaneho sa mga lungsod ng Tagaytay at Baguio sa panahon ng taglamig na kung saan sa gabi at madaling araw ay makapal ang fog o mababang ulap sa iyong unahan. 

   Gaano man  kalakas ang lente o huling modelo ang iyong kotse, mistula kang gumagapang at ilang metro lamang ang nababanaagan mo sa unahan. Subalit kung wala ang fog na ito, malinaw mong makikita ang iyong dinaraanan. Ito ang iyong dakilang layunin, ito ang nagpapalinaw at pinaka-mapa upang madali mong marating ang iyong paroroonan. 

   Kapag pinagpasiyahan mong magkaroon ng malakristal na linaw ang iyong mga lunggati madali mong maitutuon at mapag-iibayo ang mga pagsasakatuparan kung ano ang mga naisin mo. Kailangan mayroon kang dakilang layunin upang ito'y tahasang maganap sa iyong sarili.

Jesse Guevara

Lungsod ng Balanga, Bataan

Manatiling Gising

Siya na may dakilang layunin ay may pag-asa, at siya na may pag-asa ay mayroong lahat ng pagkakataon.

   Sa pagmamaneho; kapag lagi kang nakatingin sa salaming nakatunghay sa likod at hindi ang pagtitig sa daan, malaki ang porsiyento na kapahamakan ang susunod na mangyayari. Maihahambing ito sa laging pagtingin sa nakalipas na panahon; kung patuloy mong sinasariwa ang mga nakaraang kabiguan, patuloy ding nananariwa ang mga kapighatiang idinudulot nito. Ito ang nagpapalabo sa pagtanaw sa hinaharap upang mapabayaang pagtuunan ng ibayong pansin ang iyong kinabukasan.

   Kailangan lamang na harapin at lunasan ang bumabagabag sa isipan. Isipin lamang ang araw na ito ay isang handog at pagkakataon upang makagawa ng kaibahan. Hindi na ito muling magbabalik pa. Nasa iyong kapangyarihan na piliin kung pasasayahin o palulungkutin, pauunlarin o pahihirapin ang araw na ito. Gawing abala ang sarili sa mga responsibilidad at matatakpan nito ang gumugulo sa iyong isipan.

   Kahit maliit ma’y nakapupuwing din. Simulan sa isang maliit na lunggati na sa iyong palagay ay kaya mong tapusin. Ituon ang buong kaisipan at lakas sa mga gagawing pagkilos dito. Makakatiyak kang lalakas din ang posibilidad na ito’y matatapos mo sa takdang panahon. 

   Isipin ito sa ganitong paraan: Ang mahusay na paraan sa paghugas sa kotse ay pigilan mo ang paglabas ng tubig sa hose na ang gamit ay ang iyong daliring hinlalaki. Kapag tinakpan mo ng bahagya, napapaliit nito ang daloy at pinalalakas pa ang pagpusit ng tubig. Bakit? Dahil nagagawang palakasin ang bugso ng lumalabas na tubig at maging matindi ang patama upang tanggalin ang mga maruruming putik na nakadikit sa ilalim at mga gulong ng kotse. Kung pababayaan mo na lamang na kusang tumulo ang tubig at wala kang gagawing anumang pagbabago, katulad ng pagnanais ng magandang kapalaran, napakatagal at walang katiyakang paghihintay ang sasaiyo.

   Katumbas ito kung ang pagtutuunan ng iyong lakas ay maliliit na gawain na madali mong matatapos. Kung ang kakainin mo’y isang buong elepante; imposibleng masakmal mo ito ng buo, simulan mo sa isang kagat paunti-unti at mangyayari ito.

   Sa paglutas sa isang maliit na gawain sa bawat pagkakataon---nababawasan ang ating mga malalaking responsibilidad at unti-unti ring lumalakas ang ating pagtitiwala sa sarili na makakayang tapusin ang kabubuang gawain. Natututuhan natin na nasa mabilisang pagkilos mula sa maliliit na paghamon ay may tuwirang epekto sa kinakalabasan.

   Habang nag-uumalab ang iyong layunin ay may pag-asa; at kung may pag-asa, magagawa anumang naisin mo. Sapagkat kung tayo ay may matinding paniniwala at positibo sa mga ginagawa; ang ating utak ay buong siglang kumikilos at nakatuon lamang dito, mapaglikha, masumigasig, masipag, matatag, at makabuluhan ang mga paggawa.

   Lahat tayo ay dumaraan sa iba’t-ibang yugto kapag nakadarama tayo ng kawalan ng pag-asa. Kapag ang lahat ay nakakahindik at nakakarindi, Ang mga bayarin, mga pangangailangan, mga responsibilidad, mga relasyon, ang naghihintay na mga pangarap---paminsan-minsan lahat ng ito’y sadyang nakakabunsol.

   Sa mga sandaling ito; ang huling bagay lamang na nais mong marinig ay mapalad pa rin ako, sapagkat may mga paa pa rin na nailalakad, may mga matang nakakakita, may mga tainga na nakakarinig, may panlasa, may pandama, at higit sa lahat may matinong pag-iisip. Nawawaglit sa ating isip ang lahat ng ito at napapabayaan. Mga mahahalagang bagay na hindi nabibigyan ng tamang atensiyon. 

  Anumang bagay na hindi minahal at pinabayaan, ikaw ay iiwanan. Tulad ng matalim na gulok na nagtagal sa suksukan, ito'y kinakalawang at kapag ginamit ay mapurol sa tagaan.

   Ang mga bagay na pinagtutuunan natin ng pansin ay laging bahagi natin sa araw-araw, wala itong tigil at kusang nakapangyayari. Subalit pagmasdan natin ang ating mga sarili sa harap ng salamin, ikaw pa ba ito? Dati rati’y maganda, masaya, puno ng buhay, laging abala . . .

Anong nangyari at malaki ang ipinagbago?

   Maliban lamang na pinatutunayan nito na ang lahat ay panandalian, walang nagtatagal kaysa dati. Naisin mo man o hindi, ang lahat ng ito’y hindi mo mapipigilan. Lahat tayo ay dito patutungo---ang pagtanda. Ang mga binti na umaalalay sa iyo ay hihina, mananakit, magmamanhid, mapipilay o mapaparalisado. Ang mga kamay at mga pulso na nakagagawa upang ikaw ay makasulat o makalikha ng mga bagay ay manginginig at titigas ang mga litid. Ang balikat ay lalaylay. Ang katawan ay mag-iiba ng anyo at ang angking lakas ay maglalaho sa mga paraang hindi mo kayang sukatin. Ang iyong mga mata’y unti-unting manlalabo at kadalasan pati na ng pagka-ulyanin sa kaisipan.

   Lahat ng ito’y nagaganap na sa ngayon.

   Kung mayroon kang dakilang layunin, malaya kang makakagawa ng maraming bagay tulad ng malaking pagbabago sa iyong sarili. Magagawan mong baguhin ang mga hindi nakakatulong at sumisira ng iyong pagkatao. Maiiwasan mong mag-aksaya ng panahon sa mga bagay na walang kabuluhan at maibaling ang iyong atensiyon sa mga bagay na magpapaunlad at magpapaligaya sa iyo. Kailangan lamang na pag-ukulan mo ito ng ibayong atensiyon. Ikaw ang higit na nakaaalam at may responsibilidad na gawin ito para sa iyo.

   Ang pag-asa ay ang paniniwala na bukas ang lahat ay magiging higit na mabuti. May kabatiran na nagpapatunay na makakaya mong magawa ang lahat ng ito sa pamamagitan mo. Simulan mula sa maliliit at ang lahat ay magiging madali.

   Papaano mo magagamit ang iyong mga kakayahan o katangian upang likhain ang mga bagong posibilidad sa iyong buhay ngayon at sa mga bukas pang darating?

   Kung tayo ay nakaharap sa tamang direksiyon, lahat lamang nang ating gagawin ay ang magpatuloy ng paghakbang.

   Isa sa pinakamahirap magawa ay ang kaalaman kung ano ang tama o ukol para sa iyo. Mananatili kang pabalik-balik at paikot-ikot sa pagnanais na masumpungan ito---ang dakilang layunin, tamang trabaho, ang mga tamang lunggati, tamang kapasiyahan, at tamang kabiyak.

   Ang katotohanan ay walang alinmang tama. Anumang sandali magagawa mong palitan ang direksiyong iyong tinatahak, at ito’y tumpak at tuwirang pagpili. Hindi mo kailangang ipaliwanag, ipagtanggol, o maging maunawaan ito. Ang nararapat lamang ay pagkatiwalaan mo ang iyong sarili at buong kagitingang taluntunin ang landas na iyong pinili.

   At kung sa paglalakbay na ito’y nakadama ka ng pag-aagam-agam, gumawa muli ng kapasiyahan. At lumakad muli at ipagpatuloy ang paghakbang hanggang makamit mo ang lahat ng katuparan ng iyong mga pangarap.

Ang tagumpay ay hindi isang destinasyon, ito ay isang paglalakbay. At ang paglalakbay ng maraming pangarap ay nagsisimula sa unang paghakbang.

Ang inyong kabayang Tilaok,

Lungsod ng Balanga, Bataan

Paggawa ng Kaibahan

Huwag ipagkait ang pagtulong, dahil lamang hindi mo magagampanan ang lahat.

  Tungkol ito sa lahat ng mga starfish na tinangay ng alon sa dalampasigan nang tumaas ang tubig at nang kumati ang tubig ay naiwan sa buhanginan na nakalantad sa sikat ng araw hanggang sa mamamatay. Isang batang lalaki ang naglalaro sa dalampasigan ay nalungkot at naawa sa kasasapitan ng mga starfish. Mabilis na dinampot ang isa at inihagis pabalik sa dagat, dumampot pang muli, at patuloy niyang inihagis isa-isa ang mga ito pabalik sa dagat.

   Isang namamasyal na matandang lalaki na kanina pa nagmamasid sa pangyayari ay iiling-iling ang ulo na lumapit sa bata.

  “Anong mahihita mo diyan, bata, hindi mo ba nakikita na libu-libong starfish ang nakakalat sa pampang? Pinapagod mo lamang ang sarili mo. Walang paraan na makagagawa ka ng kaibahan.”    

  Nagkibit balikat lamang ang bata sa narinig. Dumampot ito ng isa pa at tumugon, “Subalit, makagagawa ito ng kaibahan sa isang ito,” at mabilis na inihagis ang starfish pabalik sa dagat.

 Naaala-ala ko noong ako’y nasa elementarya pa, sa tuwing nadadagdagan ang kinikita ng aking ama sa pagiging kapatas sa pagawaing bayan ay bumibili siya ng dalawang kabang bigas, at ibinabahagi ito sa kanyang mga pamangkin. Nakasilid sa maliit na sako at pasan ko sa balikat dinadala ko ito sa mga bahay ng aking mga pinsan. Bagaman tumututol ang aking kalooban dahil may panahong kami man ay kinakapos din ay wala akong magawa kundi ang sumunod. At sa pagdaan ng panahon unti-unti nakita ko ang kahalagahan nito sa amin. Naranasan ko at namulat ang aking mga mata sa nakagawiang pagtutulungan at bigayan. Ang hindi ko malilimutan ay ang winika niya noon, "Huwag mong hintayin na mangailangan ka, bago magbigay sa iba."

   Kadalasan, ang nauuna sa atin ay pangamba na walang gaanong magagawa ang kaunting tulong sa nakaharap na malaking pangangailangan, pinanghihinaan tayo ng loob na makagawa ng kaibahan. Malimit ang tanong natin ay, “Para saan, kung wala namang kakahinatnan?”  Sa katotohanan; hindi ang ibinibigay o ginagawa gaano man kaliit o kalaki ito, bagkus ang pagpapanatili ng diwa ng pagbibigayan, pagtutulungan, at pagmamalasakit sa isa’t-isa. Ang isang subong kanin ay hindi makakabusog sa marami, ngunit sa isang maghapong nagugutom ay pagpawi ito ng hapdi sa sikmura.

Hindi sagwil ang kaliitan sa paggawa ng malaking kaibahan. Nasa pagtutulungan lamang ng bawa't isa makakamit ang tagumpay.

    Pinatutunayan ng katotohanan na kung magsusumigasig lamang tayo sa paggawa; magiging matagumpay tayo, at kapag lagi tayong nagtatagumpay, tayo ay magiging masaya at maligaya sa tuwina.

   Ang tunay na kaligayahan ay ngayon, kapag nakakagawa ka ng kaibahan sa iyong kapwa. Huwag hintayin na nasa pagtatagumpay ang hinahanap na kaligayahan; na kapag nakamtan mo na ang iyong pangarap, ay doon ka lamang liligaya. Balintuna itong kaalaman. Kung ikaw ay maligaya lalong naragdagan ang iyong pagsusumikap, tumitindi ang iyong paghahangad, at may pagtitiwala ka sa iyong sarili. Wala pa akong nakita o nakadaupang palad na malulungkutin at nanlulumo na nagtagumpay. Yaon lamang na masasaya sa kanilang ginagawa. At higit ang kaligayahan kapag natupad ang kanilang mga pangarap.

   Kahit man maliit ang pagkilos, kadalasa’y pinagsisimulan ito ng ningas na magpapaliyab sa makabuluhang hangarin. Sa araw na ito, may pagkakataon kang simulan ang isang maliit na pagkilos. Isang pagkilos na makakagawa ng malaking kaibahan at maghuhudyat ng iyong tagumpay.

   Ano pa ang hinihintay mo? Simulan na!

Jesse Guevara

Lungsod ng Balanga, Bataan

AKO ang Katotohanan

 

      Kabatiran ng Katotohanan

1- Maligaya siya kung saan ang katotohanan ay kanyang nababatid, hindi nang makukulay na talumpati o hungkag na salita, bagkus sa kanyang kamulatan. At nakahihigit pa ang isinasakatuparan ang mga ito.

2- Ang ating mga opinyon o mungkahi at ang ating mga nadarama ay laging ipinagkakanulo tayo sapagkat hindi nila nakikita ang kanilang mga sarili. Paanas at paimpit ang kanilang mga taghoy na nagiging katotohanan sa mga ginagawa.

3- Anong silbi nito para sa atin na alamin at pagtalunan ang mga walang katuturan at mga bagay na lihim kung hindi naman tayo masisisi kung wala tayong nalalaman sa araw ng paghuhukom.

4- Isang kahangalan ang pansinin at usisain ang mga masalimoot at mapanakit na mga bagay habang pinapabayaang tuklasin ang mga pangangailangan at nakapagdudulot ng kasaganaan. Tayo, na may mga mata, ay hindi nakakakita. Tayo, na may mga tainga, ay hindi makarinig. Tayo, na may bibig, ay hindi makapagsalita. Patuloy na natutulog o nagtutulog-tulugan sa mga kaganapan. Mananatili na lang ba tayong sakbibi ng siphayo at pighati?

5- Bakit tayo nahuhumaling sa mga palabas at libangan na walang kapupulutang kabutihan at kaunlaran, bagkus nagagawang manhid pa ang ating mga pagkatao at walang pakikialam. Nauuwi sa pagkakawatak-watak at walang direksiyon na patutunguhan.

6- Siya na kung saan ang salita na walang hanggan ay nangungusap; ay nakaligtas mula sa maraming opinyon. Mula sa Salita dumating ang lahat, at ang lahat ng bagay ay nangungusap ng Salita. Walang tao kung walang Salita ang makauunawa o tamang humatol kaninuman

7- Siya para sa kanya ang lahat ng bagay ay isa, at nagagawang mapag-isa ang lahat ng bagay, at nakikita ang lahat ng bagay ay isa, ay magiging matatag ang puso at tinatamasa ang kapayapaan sa Diyos.

8- Aking Panginoon ng katotohanan gawin mo akong kaisa sa Iyo sa walang hanggang pag-ibig.

9- Lagi akong napapagod na mapanood, madinig at mabasa ang maraming bagay na walang kabuluhan. Tanging sa Iyo, O aking Diyos, ang akin lamang na kailangan at lahat ng aking pinakamimithi.

10- Hayaan ang lahat ng tagapagturo ay tumigil at manahimik, at lahat ng nilalang ay tumahimik. Hayaang lahat ay manatiling katahimikan upang marinig ko ang Diyos na kinakausap ako.

11- Hangga’t ibayong nakikipag-isa ang tao sa Diyos, ibayo din siyang makauunawa, sapagkat ang liwanag ng pagkakaunawaan ay nanggagaling sa kalangitan.

12- Ang wagas, dalisay, at mapagkumbabang diwa ay hindi nagagambala ng mga bagay sapagkat ginagawa niya ang lahat ng mga bagay sa kaluwalhatian ng Diyos, at nagpupunyaging palayain ang sarili mula sa mga pag-uusisa, at walang kabuluhang taltalan.

13- Anumang humahadlang at bumabagabag sa iyo ay higit pa sa iyong sariling kapalaluan.

14- Ang isang mabuti at masugid na tao ay unang ipinapasiya sa kanyang sarili ang mga bagay na kanyang planong gawin. Ang mga planong ito ay hindi maghahatid sa kanya sa makamundong pagnanasa at bisyong makamkam, nasusupil  niya ang mga ito sa pamamagitan ng makatwirang kaisipan.

15- Sino ba ang may matinding pakikihamok kaysa doon sa gumagamit ng lakas upang talunin ang kanyang sarili? Ito ang kailangan nating gawain. Ang talunin ang ating mga sarili sa araw-araw, palakasin at pagyamanin ang ating mga diwa.

16- Ang kasakdalan sa daigdig na ito’y may mga bahid ng kapintasan nito, at ang ating maningning na kabatiran ay mayroong mga aninong nagkakanlong dito. Sapagkat higit na magniningning ang liwanag kung ito’y nakatanglaw sa karimlan.

17- Ang mapagkumbabang kabatiran sa iyong sarili ay katanggap-tanggap sa Diyos kaysa sa paghabol at pagtuklas sa makamundong kaalaman.

18- Ang pagkakatuto o karaniwang kabatiran sa mga bagay ay hindi kailangang iwasan. Ito ay mabubuti at katanggap-tangap sa Diyos; subalit ang may malinis na konsensiya at marangal na buhay ay kailangang higit na pagtutuunan at makamtan.

 19- Sapagkat karamihan ay pinili ang magpakarunong kaysa matiwasay na buhay, patuloy silang napapahamak at ipinagkakanulo gaano man ang ibinubunga o saysay ng mga ito.

20- Kung ang mga tao ay lubos na magsisikhay kumilos; sa pagbunot sa ugat ng mga masasamang bisyo at katiwalian, at magtanim ng mga kagandahang asal at pawang kabutihan, katulad ng paghahanda ng mga katanungan, walang mangingibabaw na kabuktutan sa daigidig.

21-Sa araw ng kahatulan; nakatitiyak hindi tayo tatanungin kung ano ang natutuhan natin, bagkus kung ano ang ating mga nagawa, hindi ang ating mga binigkas na pangungusap, bagkus kung papano tayo nagpakumbaba sa naging buhay. Ano ang ginawa mo sa iyong hiram na katawan at sa pangalang ipinagkaloob sa iyo?

22- Sagutin mo ako, nasaan ngayon ang mga dakilang tao na iyong kilala, nakita o nadinig habang nagsasalita noong sila ay nabubuhay? Ngayon, ang iba ay tinatamasa ang katulad na posisyon. Sila naman ang pinupuri at pinapalakpakan, at sa aking palagay, sa kalasingan ng tagumpay hindi man lamang nila naiisip ang mga naunang tao. Gayong ang lahat sa mundong ito’y matuling lumilipas, kumukupas at tuluyang naglalaho. Sa panahon ng kanilang buhay, kilala at tanyag sila. Ngunit ngayon walang nakakakilala o nagsasalita tungkol sa kanila.

23- Kung ang kanilang mga buhay ay nagampanan katulad ng natapos na mga karunungan, patuloy silang magiging maligaya hanggang sa kanilang paglisan.

24- Marami ang mga napapahamak sa mundong ito dahilan sa kahangalang makasarili; magpakatalino, magpakayaman, at manatili sa kapangyarihan upang malubos ang kasiyahan at makalimutan ang maglingkod sa kapwa. Wala silang kabatiran na nasa paglilingkod lamang masusumpungan ang hinahanap na kaligayahan. Walang pagsasaalang-alang na ito’y kaluwalhatian sa Diyos. Sapagkat mas gugustuhin pa nilang maging sikat at kinahuhumalingan kaysa maging mababa at makapaglingkod.

25- Siya na tunay at wagas na dakila ay mapagkumbaba at mahinahon, hindi naghahanap, nanghihingi, at nagtatampisaw sa mga parangal, papuri, at hungkag na palakpakan. Tunay at dakila dahil may kawanggawa at pagmamalasakit. Tanging may kawili-wiling kabatiran na ang lahat ng makamundong pagnanasa ay mistulang mabahong pusali na kinakailangang linisin at pagandahin upang maging katanggap-tanggap sa Diyos. At siya na tunay na nakakaalam ang nagsasagawa sa kagustuhan ng Diyos at tinatalikdan ang sariling kagustuhan.

 Ang katotohanan lamang ang magpapalaya sa atin.

Ang Katipunero

   Nakaupo siya sa ilalim ng puno ng mangga, nagninilay sa mga kaganapang mangyayari sa susunod na mga araw. Kahapon, nakiisa siya sa mga nagtipon sa Pugad Lawin. Malakas ang kanyang pagsigaw kasabay ng pagpunit ng kanyang sedula. Sagisag ito ng kanilang paghihimagsik laban sa pamahalaang Kastila. Tanda na kailangang lumaya ang bansa sa mapanikil na mga dayuhan.

   Ngunit ngayon, nanlulumo siya at hindi matanto kung anong tungkulin ang nararapat niyang balikatin sa katipunan. Hindi siya nakapag-aral at laking bukid. Subalit kilala at ipinagkakapuri siya sa kanilang nayon sa kanyang pagiging makatao, matulungin, at likas na katapatan.

   Kinapa niya ang puluhan ng gulok na nakasukbit sa bayawang at muling hinawakan ang sibat na kawayan na kangina lamang ay matiyaga niyang pinatulis. Tinitiyak kung papaano niya higit itong magagamit sa labanan. Ito lamang ang kanyang mga sandata, kalakip ng marubdob niyang hangaring makatulong sa himagsikan.

   Nanliliit at pinaghihinaan siya ng loob sa haharaping panganib. Wala siyang karanasan sa digmaan, lalo na ang maging isang kawal. Nagpasiya siyang isangguni ito sa kanyang pinuno.

   “Kapatid na pinuno, bakit hindi ako mapakali? Kinakabahan ako at tila naduduwag?” ang paunawa niyang bungad. “Hindi naman ako laging ganito. Nagagawa kong manghuli ng ulupong ahas, supilin at sakyan ang barakong damulag, at tumawid sa rumaragasang tubig sa malawak na ilog sa panahon ng pagbaha nang walang takot,” ang dugtong pa.

   Tumugon ang pinuno,“Sasagutin kita kung bakit, hayaan mo munang magbilin ako sa ilan nating kapatid. Kung nais mo, makiumpok ka sa amin.”

   Sa buong maghapon; nanatiling nakaupo at nakikinig ang katipunero, pinagmamasdan niya ang pagdating at paglisan ng mga tao na inaalam ang mga tungkuling gamgampanan sa katipunan. Nakita niyang magkakatulad na tinanggap ng pinuno ang lahat na may pagsasaalang-alang, pakikiisa, may ningning sa mga mata at laging nakasilay ang ngiti sa kanyang mukha.

   Kinagabihan, nang makaalis na ang lahat at mapag-isa ang pinuno, nagpahiwatig ang katipunero;

  “Ngayon, maaari mo na bang ituro sa akin?”

Inanyayahan siya ng pinuno na sumunod sa kubol nito. Ang kabilugan ng buwan ay nakatanglaw sa kalangitan at ang liwanag nito’y nakapagdudulot ng masuyong katiwasayan sa paligid.

   “Nakikita mo ba ang buwan, kung gaano ito kaganda? Nagagawa nitong tanglawan ang lahat ng natatanaw niya. At bukas, muling sisilay ang araw upang siya naman ang pumalit at magbigay ng liwanag.” Ang paala-alang susog ng pinuno.

   Nakataas ang kilay, nagpahayag ang katipunero,“Ngunit ang silahis ng araw ay higit na maliwanag, ipinapakita nitong malinaw ang mga tanawin sa ating paligid, ang mga punong-kahoy, ang mga bundok, pati na ang mga ulap.”

   “Palagi kong niliirip at inaapuhap ang tamang kasagutan, at kailanman hindi ko narinig ang buwan na nagsabing, bakit hindi ako kasing liwanag ng araw? Ito ba’y sapagkat ako ay maliit lamang kaya naduduwag ako?” ang patambis ng pinuno.

   “Hindi naman sa ganoon,” ang nababalisang tugon ng katipunero. “Ang buwan at ang araw ay magkaibang bagay. Bawat isa ay may sariling kagandahan at pagtanglaw. Hindi mo maaaring paghambingin sila.”

   “Kung gayon, nasagot mo ang iyong katanungan,” ngumingiting pahayag ng pinuno. “Tayo man ay magkaibang tao, may kanya-kanyang inihahandog na kaliwanagan. Bawat isa ay kumikilos ayon sa ating mga pinaniniwalaan, at gumagawa ng mga katotohanan sa pamamagitan ng pagtutol at pakikipaglaban upang ang ating bansa ay maging malaya. May kanya-kanya tayong ginagawang  pagtanglaw at nagiging maliwanag at nagni-ningning lamang ito kung maaayon sa simbuyong nananaig sa puso mo. Silaban mo at patuloy na painitin ito, upang lalong maglagablab. At ang iyong kahinaang loob ay masusupil.”

Lungsod ng Balanga, Bataan