Thursday, April 26, 2018

Huling Kahilingan





Bungisngis #204
Isang malungkuting lalake ang naglalakad sa kagubatan, bawat bato na matapakan ay sinisipà, nang matisod niya ang isang munting lamparà. Mabilis niya itong dinampot, nang maala-ala ang kuwento tungkol sa makapangyarihang dyini (genie). Bigla itong  napangiti kasabay ang panalangin, “Sana totoo na may dyini sa loob ng lamparà, ito na lamang ang pag-asa ko na mabago ang mga kapighatian ko sa buhay. Nangangalog man ang mga tuhod sa pananabik, ay nanginginig niya itong kinuskos ng maraming ulit, at gaya ng kanyang inaasahan, umuusok na lumitaw ang malaking dyini, na naghihikab at yumukod pa sa kanya.
   Mag-utos ka ng anumang kahilingan, aking kamahalan,” ang nakayukong pahayag ng dyini,tatlong kahilingan lamang at ang mga ito ay ipagkakaloob ko sa iyo ng buong puso, aking kamahalan.”
   Lalong tumindi ang nerbiyos ng lalake,“Ss-sa una kong kkahilingan,” ang pauntol-untol na hiling nito, “Bb-bigyan mmo ako ng ss-sasampung bilyong piso!”
     POOF! Sampung bilyong piso ang halos tumabon sa lalake. Pabuwal-buwal itong tumayo at hinawi ang maraming Ᵽ1,000 salaping papel na dumikit sa kanyang katawan.
   “Kamahalan, ano ang iyong pangalawang kahilingan?” ang tanong muli ng genie.
   Halos himatayin ang lalake sa dami ng kuwarta sa paligid. Humihingal ang pananabik sa mga susunod pang milagro na magaganap, at hihinga-hinga na nagsalita. Higit na matindi ang kasabikan nito ngayon.
   “Na-na-nais kkong m-magkaroon ng kkotse, kailangan ay kulay pulang Ferrari,” ang nangangaykay sa nerbiyos nitong hiling.
    POOF! Isang makislap at magara na pulang Ferrari ang biglang lumitaw sa kanyang harapan.
   “At ano naman ang para sa iyong pangatlong kahilingan?” ang tanong ulit ng genie.
   Nanginginig pa rin sa nerbiyos at sa kagalakan ang lalake, sabik na sabik sa magaganap na huling kahilingan. Palukso-lukso sa katuwaan at sumandal pa sa tapalodo ng kotse. Matagal itong nag-isip at maya-maya’y biglang umaliwalas ang mukha, dagliang tumindig na may pagmamalaki.
Sa tagpong ito, medyo naiinis na ang genie, “Inuulit ko, … At ano naman ang para sa iyong pangatlo at huling kahilingan?” ang pangungulit ng genie.
   Mayaman na ako, at may pulang kotse na Ferrari pa, wala na akong mahihiling pa, kundi ang may makasama sa buhay. Dahil madali akong magsawá kung isa lamang ang babae sa buhay ko. Kailangang marami ang magkagusto sa aking mga babae! Hahh? Kailangang paligiran ako ng mga Miss Universe at saka mga Miss World, at saka mga Miss International, at saka kailangang lahat sila ay sabik na sabik sa akin! Maliwanag bahhh, hah?
    Nagitla ang dyini at kinakamot ang ulo,Ano nga ba ang iyong pangatlo at huling ng kahilingan, aberrrrr?” ang pangungulit ng nanggagalaiting dyini sa pagkainis sa lalake.
    Itinaas ng lalake ang dalawang kamay at malakas na humiling, “Kailangan kong maging katakam-takam at paborito ng mga naggagandahang babae!”
Higit na dumagundong ang nakakabinging tunog.

   POOF! Naging isang kahon ang lalake ng mamahaling tsokolate.
----------------------------------------------------------------------------------------------------o
Ang gahaman ay walang pagkasawà, ngunit humihinto din kapag napariwarà. Sadyang totoo ang kawikaan, na nasa hulì ang pagsisisì. 

Kilalanin ang Kaharap mo sa Salamin


Kapag mahapdi ang nararanasan binabago
nito ang iyong nakaugalian.
Takot na magbago? Kung nanaisin lamang madali ang magbago, ngunit ang mahirap kung kailan ito masisimulan. Simpleng pang-unawa lamang; ang pagbabago ay isang emosyonal na proseso. Sapagkat tayong lahat ay mga nilalang na may kagawian; basta may nakawilihan tayo na bagay, sa katagalan, ito ay makakahumalingan na. Sapagkat ugali natin ang umulit; dahil makulit tayo sa mga nagpapasaya sa atin… At takot tayong lumusong o makipagsapalaran sa hindi natin nararanasan pa. Kung ano ang komportable at nakasanayan na; ito ay ritwal na at mananatili tayo na sinusunod ito, kahit alam natin na kung babaguhin ay may magandang resulta.
   Ang masamang droga, sigarilyo, alak, at pagtaba ay mga delikado; dahill sa pagmamalabis, buhay ang nakataya dito, subalit marami ang makulit at huli na kung magbagò---at hindi kataka-taka kung maaga silang yumaò.
Narito ang ilang mga suhetisyon bilang mga inspirasyon:
   Baguhin ang kailangang mabago; Batid natin na bago tayo gumawa ng pamingwit sa isda, kailangan nating malaman kung saang ilog ang may maraming isda. May kaalaman tayo sa ipapain at paboritong kagatin ng mga isda. Kung hindi kilala ang sarili, kung ano ang nais, at saan patungo, walang magagawang pagbabago.
   Sundin ang itinitibok ng puso, narito ang iyong simbuyó (passion); Mabilis ang pagbabago kung ang sinusunod ay sariling kagustuhan at hindi sa pangungutyâ at sulsol ng iba.
   -Madali ang yakapin ang mga bagong ideya kaysa itapon ang mga lumang ideya.
   -Ituon sa kalakasan ang atensiyon, doon sa kritikong mga bagay na nakakatulong at hindi sa maraming walang katuturan na nagnanakaw ng iyong mahalagang mga panahon.
   Tanggalin ang mga hadlang; Kapag hinahabol ka ng mga leon, walang saysay pa na maala-ala na ang hangarin mo ay ikulong sila sa malaking hawla, o, kahit ang magdasal pa. Ganoon din ang umaasa, magkasunog lamang, ililigtas ang katawan na walang sermon at pangaral man.
   Nagsisimula ang lahat sa paniniwala; ang tunay na Pilipino ay may pananalig sa kapwa Pilipino. Nagagawa niya na mabigyan ng inspirasyon ang kapwa na magtiwala ito sa sarili. May pagmamalasakit at handang maglingkod anumang sandali.
   Simplehan ang mensahe; Ang gawing kumplikado ang simpleng bagay ay karaniwan na, ngunit ang simplehan ang kumplikado ay kahanga-hanga – at pambihirang magawa. Iba na ang malinaw kaysa malabô. Hayaan ang iyong mga aksiyon ang siyang mangusap; dahil nakikilala ang iyong pagkatao sa iyong mga ginagawa at hindi sa mga salita.

Ang mga bagay na ginagantimpalaan at pinapahalagahan ay yaong mga nagawâ.

Makikilala Ka sa Iyong mga Gawa


Tapat na gampanan ang tungkulin,
anumang kahinatnan ay akuin.
May mga kahanga-hangang magaganap kung tatangapin nang masigla sa ating puso ang personal nating mga responsibilidad. Ito ay para sa ating mga saloobin, mga kagawian at hinahangad na mabuting mga resulta. Kahit na ang mga ito ay hindi madaling gawin, sapagkat kalikasan na natin bilang tao ang ipasa ito sa iba; kalakip ang katagang: “Bahala na siya.” Bakit nangyayari ito? Dahil madali ang pumuna, mamintas, humatol, at ang manisi; kaysa akuin ang responsibilidad sa nagawang kamalian sa gawain, para solusyunan at malunasan ang problema.
   Sa maraning pagkakamali ko, lagi kung napapansin ang aking mga pagkukulang; ang sisihin ang iba, sisishin ang ekonomiya, sisihin ang pamahalaan, sisihin ang panahon at pati klima; maliban sa pagmasdan ang aking sarili sa harap ng salamin, at matinding pagalitan ang taong nakaharap sa akin na siyang pinagmumulan ng lahat. Napag-alaman ko rin, na sa bawat pagkakataon, ang sanhi ay mga kapasiyahang aking sinunod kung bakit nasadlak ako noon sa maling direksiyon.
   Hanggat walang pagtatama, ang pagkakamali ay magpapatuloy. Hanggat hindi inaako ang responsibilidad at isinisisi  sa iba, walang magaganap na pagbabago. Bago lunasan ang isang kamalian, inaalam kung ano ang sanhi, paano nagsimula, nasaan ang pinsala, at sino ang may kagagawan upang makagawa ng solusyon.
   Hayaang magning-ning ang iyong liwanag, huwag ikubli ang pagkakamali. Akuin ang pagkukulang upang malunasan. Nagbibigay ito ng lakas ng loob sa iba na magawa din ito kapag nahaharap sa problema. Habang lumalaya tayo sa pagkatakot, nagiging huwaran tayo upang huwag ding matakot ang iba at magawang akuin anumang kamalian sa tungkulin.
   Ngayon, ang mahalaga at siyang tunay na kailangan, maluwag na tanggapin ang bawat problema na isang pagsubok at paghamon sa iyong kakayahan para ganap na makilala kung saan ka mahina at ibayong paghusayin ito, kaysa pag-usapan at usalin pa nang walang katapusan--kung aakuin lamang ang nagawang kamalian.
Huwag tumulad sa iba; kaysa paulit-ulit na pagkilos at magtamo ng parehong kabiguan, habang umaasa nang mabuting resulta ay isang kabaliwan.

Wednesday, March 07, 2018

Mabisang Panuntunan ng tunay na Pinuno

“Telling people what to do is showmanship.
Showing people how to do it is leadership.”


   Ito ang mga kabutihang asal sa pagiging ulirang mamamayan ng Pilipinas. Bilang tunay na Pilipino, anumang larangan o industriya ang iyong ginagalawan, at saan mang panig ng mundo na ikaw ay naroon ngayon ... 
isa kang magiting na opisyal ng ating bansa

   Ang lahat ng iyong iniisip, mga pananalita, at ginagawang mga pagkilos, ay nagpapatibay ng iyong pagiging tunay na Pilipino. Isa kang kinatawan ng iyong mga kababayan at katuparan ng kanilang mga adhikain sa buhay. At anuman ang kaganapan o kalabasan ng iyong mga layunin; maging ito'y humantong sa kaligayahan o kapighatian, panalo o talunan, tagumpay o kasawian, matiwasay o masalimoot man---lahat tayo ay tuwirang nasasangkot. At ang sumusunod na henerasyon ay tahasang mabibiyayaan o mapapariwara. Nasa kamay ng bawa't isa sa atin ang ikapapayapa at ikauunlad ng ating bansa. Walang sinumang makakagawa nito para sa atin kundi tayo mismong mamamayan ng ating bansa.

  Hindi ka pangkaraniwan at walang sinumang katulad mo. Nararapat lamang bilang pagdakila at pagpupugay sa iyong pinanggalingan na lahing kayumanggi; na pinagbuwisan ng buhay ng marami nating mga ninuno, na nakipaglaban sa mga dayuhan at huwad na mga Pilipino, upang magkaroon ng isang Malayang Pilipinas. Karapatan at tungkulin nating ipagmalaki na tayong lahat ay IsangPilipino na may pagmamahal at pagmamalasakit sa ating mahal na PILIPINAS; Ang Perlas ng Silanganan.
    Lahat tayo ay magkakabigkis; at ang kaligayahan o kasawian ng bawa't isa sa atin ay ating nadarama. Ang iwasan ito, ay magiging mga bagabag na patuloy na gumigising sa ating kamalayan. Sapagkat . . . ang pagiging mapagmalasakit at matulungin ay likas nating kaugalian.

Mabuhay ang mga tunay na Pilipino!

Jesse Navarro Guevara
Lungsod ng Balanga, Bataan

Tuesday, March 06, 2018

Pilipino Ka nga ba?

Ang Maging Pilipino sa Isip, sa Salita, at sa Gawa: IsangPilipino


Kahalintulad ng ating ina, anumang kahinatnan ng ating bansa maging mabuti o masama man ay hindi natin maipagkakaila bilang mga anak. Dito tayo nagmula at sa kalaunan ay dito rin magbabalik. Huwag nating kalimutan saan man tayo naroroon, sinuman ang ating kaharap, dala-dala natin ang ating lahi at bansa. Kasamang dumadaloy sa ating mga dugo ang lahing kayumanggi na ipinamana ng ating mga ninuno. Mula kay Lapulapu, Andres Bonifacio, Jose Rizal, at maraming iba pa, .... nananatili ang ating pagdakila at pagmamahal sa ating bayan.
    Likas lamang na ipaglaban natin ito at makibaka para sa ating mga karapatang pantao. Magpasiya at makialam kung ano ang tama at mali, kung ano ang nakakatulong at kung ano ang nakakapinsala sa ating lipunan. 
    Makibaka huwag matakot. Kaya lamang may nag-aapi, umaabuso, at nagpapasasa ay may pahintulot tayo. Kung hindi natin pinapayagan walang masamang kaganapan. 
   Ang ating ina ay nag-iisa lamang, walang katulad at walang katumbas. Walang   makakapalit sa kanya magpakailanman. Pilipinas ang pangalan at ating Inangbayan. Ang pintasan, itatwa, at aglahiin siya ng kanyang mga anak ay tahasang pagpapahintulot sa mga banyaga o ibang lahi na gawin tayong mga alipin.
 
Jesse Navarro Guevara
Lungsod ng Balanga, Bataan

Monday, March 05, 2018

Tanggapin ang KATOTOHANAN



    Isang umaga, sa may aplaya ng bayan ng Bagak, sa Bataan, nakaupo si Doming sa kanyang bangka, nagpapahinga at pinagmamasdan ang bukang-liwayway. Habang pinupunasan ang pawis sa noo ay napapangiti ito sa nahuli niyang maraming isda. Tuwang-tuwa naman ang kanyang asawang si Trining habang inilalagay ang mga isda sa kanyang kalya upang dalhin na sa palengke at ipagbili. Nang makaalis na ang asawa, sumandal sa bangka si Doming upang makaidlip nang ilang sandali. Hindi pa niya naitatakip ang sambalillong buli sa kanyang mukha nang gulantangin siya ng boses ng isang lalaki.
   “Hoy, Doming, ‘gandang umaga sa iyo! Kamusta ang huli mo ngayong umaga, nakarami ka ba?” Ang bungad ng lalaki.
 
   “Magandang umaga naman po Mang Bestre, ayos naman po at dinala na ni Trining sa palengke upang itinda.” Ang mahinahong tugon ni Doming habang tumitindig at umupo sa gilid ng kanyang bangka.
   Nakaugalian na ni Mang Bestre ang maglakad tuwing umaga sa aplaya kapag maganda ang panahon bago ito magtungo sa kanyang pabrika. Isa si Mang Bestre sa mayayaman sa Bagak, at isa sa kanyang mga negosyo ang magpautang ng puhunan sa mga tindera, magsasaka, at mangingisda na kinakapos sa puhunan.
   Nakakunot ang noo nito nang magsalita, “Aba’y, Doming, ano pa ang ginagawa mo dito, bakit hindi ka pa pumalaot muli at manghuli pa ng maraming isda. Kailangang nangingisda ka pa kaysa nakasandal lamang dito at walang nang ginagawa.”


   “At ano naman ang mapapala ko dito?” Ang napapangiti na tugon ni Doming sa pagkakagambala niya mula sa binabalak na pag-idlip.
  “Aba’y napakasimple lamang. Kung patuloy kang mangingisda, maraming ititinda si Trining at marami ang inyong kikitain. Nang sa gayon, may sapat kang salapi na makabili ng isa pang bangka na panghuli, mapapaupa mo ito at lalong mapapadami ang iyong mahuhuli. At mula sa dalawang bangkang ito, makabibili ka pa ulit ng isa  pang bangka na pauupahan mo rin. Hanggang sa makaipon ka at makabili ng malaking pangistang batil at malalaking lambat upang lalong maparami mo ang iyong mga huli.” Ang paliwanag ng negosyante.
   “At ano naman ang mapapala ko dito?” Ang pag-uulit ni Doming. Napakamot sa batok ang negosyanteng si Mang Bestre at nayayamot na nagtanong, “Hindi mo ba naiintindihan ang paliwanag ko?" Lumapit nang bahagya at nakapameywang na hinarap nito si Doming.
   “Kung magkakaroon ka ng maraming bangka na panghuli, makakabili ka ng higit na malaking pangistang batil at makakapunta ka sa malalayong pook na maraming isda, upang maparami mo ang iyong huli. Magkakaroon ka ng maraming tauhang maglilingkod sa iyo. Nasa bahay ka na lamang at uutusan mo na lamang sila na manghuli para sa iyo.” Ang naiinis na pangungulit ng negosyante.
   Minsan pa, inulit muli ni Doming ang tanong nito, “ At ano naman ang mapapala ko dito?” Ang negosyante ay namumula na sa pagkainis, at nagagalit na. Pahiyaw itong nagsalita kay Doming, “Hindi mo pa rin alam?” Itinutok ang hintuturo nito sa mangingisda na mistulang amo at nagpatuloy sa pagsasalita habang pakumpas-kumpas ng kamay,“Makinig kang mabuti, dahil dito, ikaw ay magiging napakayaman at hindi mo na kailangan pang magtrabaho sa buong buhay! Magagawa mong palipasin ang maghapon na nakasandal na lamang dito sa aplaya, nakatingin sa paglubog ng araw at wala ka nang pakialam sa lahat. Makapag-papahinga ka hanggang ibig mo.”
   Lalong napangiti ang mangingisda, tumatango-tango . . , tumayo mula sa pagkakaupo at tumitig ng malalim kay Mang Bestre. At buong katiyakang nagpahayag,
   “At ano naman sa inyong palagay ang aking ginagawa ngayon? Ako ay nagpapahinga na. Kung hindi ninyo ako ginambala sa aking pamamahinga, marahil mahimbing at masaya na ako sa aking pagtulog.”
   Napatigalgal ang negosyante at nakasimangot na lumisan ito na iiling-iling sa malinaw na pagtugon ng mangingisda.

-------
   Ang magkaroon ng sapat na ikakabuhay at nakapagpapaligaya sa iyo ay magandang panuntunan sa buhay. Mainam at sadyang makakabuti ang magsumikap pang higit upang magtagumpay. Subalit kung mangangahulugan naman ito ng ibayong pagtitiis, pagpapakasakit, at mga paghihirap na ayaw mong mangyari sa iyo, at napipilitan ka na lamang, isang pagkakamali ito. Gayong magagawa namang maging maligaya sa anumang sandali. Tamasahin ang mga malilit na tagumpay, magpahinga at maglibang sa tuwina. Mula sa maliliit na tagumpay, ito’y nagpapatuloy sa higit pang malalaking tagumpay.
   At huwag kakaligtaan na anumang labis na higit pa sa iyong inaasahan o tinatanggap ay nakakasama kadalasan, kung wala kang paglalaanang makabuluhan para dito. Kaakibat ng pagyaman ang ibayong responsibilidad. Kung hindi ka handa para dito, huwag nang subukan pa at hindi ito nakalaan para sa iyo.
   Ang pagiging kuntento o ganap nang masaya sa kalagayan ay mahirap na matutuhang saloobin. Madali ang mahuli sa nakaumang na patibong ng pagkakataon na para kumita ng marami, kailangan ang ibayong magtrabaho nang walang puknat, gayong nakasasapat na ang kabuhayan at maaari nang lumigaya.
   Lumitaw tayo sa daigdig na hubad sa lahat ng bagay, at wala rin tayong madadalang kahit anuman sa ating paglisan. Ito ang nagdudumilat na katotohanan.

Talahuluganan, n. glossary  
Ang mga katagang narito ay mula sa paksang nasa itaas. Ito'y para sa mga nagnanais na mabalikan ang nakalimutang mga salita at maunawaang lubos, at maging doon sa mga may nais makatiyak sa tunay na kahulugan at angkop sa pangyayari o pagkakataon, upang mapalawak ang kanilang paggamit ng ating wikang Pilipino.

Naniniwala tayo na ang talahulugunan ay kailangang tayo ang sumulat.
aplaya, dalampasigan n. beach, seaside
paghitit, v. smoking
pangistang batil, n. big fishing boat
lambat, n. fishing net
bukang-liwayway, silahis ng araw n. dawn, sunrise
pumalaot, v. go back to the sea
sumandal, humilig v. lean, incline for support
idlip, n. nap
tulog, natutulog adv./adj. sleep, asleep
tigalgal, n. puzzlement, perplexity, bewilderment
simangot, n. sourface look,
puknat, sagwil adj. cease, interrupt
patibong, bitag, umang n. trap, lure, entrapment
saloobin, dinarama n. attitude, feeling
paglisan, n. at the end of life, death
tamasa, ikalugod, ikasaya v. enjoy, appreciate, be happy
hubad, salat adj. naked, without anything 

Jesse Navarro Guevara
Lungsod ng Balanga, Bataan

Thursday, February 22, 2018

May Lunggati Ka ba?



Ang simpleng pagtuon subalit epektibong pamamaraan ay nakapagpapabilis ng progreso at nagpapasulong sa hangarin. Ito ay itinataguyod ng lahat na matatagumpay sa negosyo. Pangunahin dito ang paghihiwalay ng 7 kategorya sa iyong mga lunggati (goals) upang mapilitan ka na paghusayin ang pagbalanse sa iyong mga pagkilos.
   Magagawa mong pagpasiyahan ang tamang panahon para makamit ang hinahangad mong resulta. Ang dalawang buwan na pag-ikot ay mainam. Hindi ito kalayuan, at may sapat kang panahon para maisaayos ang makabuluhang progreso.

Ang 7 Kategorya ng Lunggati ay ang mga sumusunod:
-Finansiyal
-Negosyo/Karera o Okupasyon
-Pag-aaliw o Libangan
-Kalusugan at Pagpapalakas
-Mga Relasyon
-Personal
-Kontribusyon
   Kapag masikhay mong nailaan ang bahagi ng iyong panahon sa mga kategoryang nasa itaas sa bawa’t 60 araw, magagawa mong tamasahin kung ano ang pinakahahangad ng karamihan sa atin—ang balanseng buhay. At kung mayroon kang sapat na paglalaan ng iyong mga oras para mabalanse ang iyong mga gawain sa maghapon, mayroon kang kapayapaan at panatag na isipan.
   Upang mapanatili ang mga ito sa iyong isipan, repasuhin ito sa araw-araw. Karamihan sa atin ay hindi ito tahasang ginagawa. Sa katunayan, karamihan sa kanila ay wala man lamang na plano ng mga aktibidad para sa kanilang mga lunggati.
   Maging matalino, bigyan ang sarili na umusad at makalampas sa kompetisyon. Magpunyagi at ang tagumpay ay laging kapiling mo.

Jesse Navarro Guevara
Lungsod ng Balanga, Bataan

Ikaw ba ay Bantay-Salakay?



Ang tagumpay ay ang kaalaman kung ano ang tama at kung ano ang mali. At ituon ang buong atensiyon na paunlarin ang sarili.

Walang mahika o hokus-pokus na pormula, o maging mga sekretong sangkap para makamit mo ang iyong mga naisin sa buhay. Simpleng kaparaanan lamang ang talagang kailangan; pagtuunan ng atensiyon ang mga bagay na siyang tama at nakakatiyak ng tagumpay kaysa mga bagay na walang saysay at nauuwi lamang sa kabiguan. Magkagayunman, marami pa ring tao ang nakatuon sa mga walang katuturan at naghihintay ng malaking pagbabago sa kanilang mga buhay. Doon sa mga nagkakasya na lamang sa pasahod tuwing matapos ang isang buwan ay hindi pinag-aaralan kung papaano magagawang maging matalino sa pinansiyal. Ang buong atensiyon nila ay kung papaano ang gumastos kaysa magkaroon ng matatag na sandigan para sa kinabukasan.
   Marami sa atin ang natrap o nabitag at nakalugmok na sa kanilang mga tungkulin na hindi nila nais at napipilitan lamang kapag pumapasok sa trabaho tuwing umaga. Sapagkat hindi nila pinagtuunan ng pansin ang kanilang mga kakayahan at pinahusay ang kanilang mga katangian. Tinanggap na nila na sila'y mga talunan at ito ang kanilang mga kapalaran sa buhay. At lalo namang masaklap na sa halip paunlarin ang sarili, nagkasya na lamang kung ano ang nasa harapan at nakaugalian. Bantay-salakay ang mga ito, laging nakabantay at naghihintay. Kapag may nakalingat o may nagpabaya, kaagad na sumasalakay upang makuha sa maling paraan ang pinaghirapan ng iba.
   Kung maingat at masusing pag-aaralan lamang kung ano ang tunay na nagpapaunlad at hindi nakapagpapaunlad sa iyong buhay, madali na ang makagawa ng mga kaparaanan para makaiwas sa patuloy na mga kabiguan.

Jesse Navarro Guevara
Lungsod ng Balanga, Bataan